Czym jest osoba prawna prawa publicznego?

Osoba publiczna prawa publicznego to przede wszystkim samodzielny podmiot praw i obowiązków. Istnieje oczywiście wiele kryteriów, na podstawie których dokonuje się klasyfikacji danej osoby prawnej jako tej, będącej osobą prawa publicznego.

Po pierwsze – majątek publiczny

Według jednej z teorii, są to osoby prawne, których działanie oparte jest o majątek publiczny. W ten sposób można dokonać łatwej klasyfikacji:

  1. majątek publiczny – osoba prawna prawa publicznego,
  2. majątek prywatny – osoba prawna prawa prywatnego.

Według innej, są to osoby prawne, które wykonują działania publiczne we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, a które norma prawna jako takie osoby określa lub wobec których nie istnieje wątpliwość, że osobami prawa publicznego nie są.

Niektórzy autorzy zwracają również uwagę na fakt, że osoba prawna prawa publicznego tworzona jest za pomocą aktu normatywnego, powszechnie obowiązującego, co właściwie nadaje jej charakter publicznoprawny.

Podsumowując

Można stwierdzić, że nie znamy jednej definicji osoby prawnej prawa publicznego, wiemy jednak, że jest to osoba prawna, która ma związek z majątkiem publicznym i wypełnia zadania publiczne we własnym imieniu, a wobec której nie istnieje wątpliwość, że jest osobą prawną prawa publicznego lub została powołana w drodze aktu normatywnego, powszechnie obowiązującego.

Co cechuje centralne organy administracji?

Centralne organy administracji, zwane inaczej urzędami centralnymi, są organami funkcjonującymi na terytorium całego państwa. Podporządkowane są naczelnym organom administracji.

czym cechują się centralne organy administracyjne?

  1. Najczęściej są jednoosobowe (choć nie jest to pewna reguła – bywają również kolegialne, wieloosobowe).
  2. Tworzone są przez akty o randze ustawy.
  3. Powoływane są z reguły przez Prezesa Rady Ministrów.
  4. Podlegają nadzorowi naczelnych organów administracyjnych.
  5. Posiadają kompetencje nie mające charakteru generalnego.
  6. Nie są uprawnione do stanowienia aktów powszechnie obowiązujących.
  7. Działają poprzez wydawanie indywidualnych decyzji.
  8. Mogą wydawać zarządzenia (akty o charakterze wewnętrznym).
  9. Cechują się apolitycznością.

Komu podporządkowane są centralne organy administracyjne?

Wyróżniamy trzy naczelne organy administracyjne, którym podległe są centralne organy administracyjne:

  1. Rada Ministrów
  2. Prezes Rady Ministrów
  3. Ministrowie właściwi

Kim jest „minister właściwy”?

Jest to minister, któremu w drodze ustawy został podporządkowany dany centralny organ administracji publicznej.

Przykładem takiego centralnego organu administracji jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska, który według ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska jest nadzorowany przez ministra właściwego do spraw klimatu (art. 3.).

Naczelny a centralny organ administracji

Słowa „naczelny” i „centralny” są bardzo często stosowane zamiennie, jednak jak to już w języku prawników bywa, pozorne synonimy opisują różne organy administracji.

Czym są naczelne organy administracji?

Tłumacząc w prosty sposób, są to te organy, które stoją na czele innych, są tym samym organami hierarchicznie najwyższymi. Stwierdzenie „organy administracji” oznacza również, że chodzi tu o zwierzchnictwo nad administracją rządową (władza wykonawcza), więc nie można odnosić ich władczego charakteru bezpośrednio do organów władzy ustawodawczej czy sądowniczej.

Naczelne organy administracji powoływane są:

  1. bezpośrednio przez Prezydenta RP (przedstawiciel władzy wykonawczej),
  2. przez Prezydenta RP za uprzednią zgodą Sejmu RP (przedstawiciel władzy wykonawczej za uprzednią zgodą przedstawicieli władzy ustawodawczej).

Naczelne organy administracji obejmują swoim działaniem terytorium całego państwa i są właściwe miejscowo dla całego terytorium państwa.

Kto zalicza się do naczelnych organów administracji publicznej?

  1. Prezydent RP
  2. Rada Ministrów
  3. Prezes Rady Ministrów
  4. Właściwi ministrowie

Czym są centralne organy administracji?

Zwane są inaczej urzędami centralnymi i działają w oparciu o szczegółowe ustawy i statuty nadane w drodze rozporządzenia przez Prezesa Rady Ministrów.

Możemy wyróżnić następujące typy centralnych organów administracji:

  1. urzędy świadczące usługi publiczne,
  2. urzędy wykonujące specjalne zadania publiczne,
  3. urzędy nadzorcze,
  4. urzędy standaryzacyjne,
  5. urzędy regulacyjne,
  6. inspekcje.

Należy pamiętać o tym, że centralne organy administracji publicznej obejmują swoim działaniem całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w przeciwieństwie do niższych szczeblem terytorialnych organów administracji).

Czy podstawę wyroku może stanowić przepis Konstytucji RP?

To pozornie kłopotliwe pytanie stawiane jest niejednokrotnie przed studentami prawa. Dzisiaj postaramy się poszukać na nie odpowiedzi.

Nie jest tajemnicą, że Konstytucja RP – polska ustawa zasadnicza, jest najwyższym w hierarchii aktem prawnym powszechnie obowiązującym w Polsce (czyli stosowanym wszędzie i wobec wszystkich, którzy znajdują się pod polską jurysdykcją). Jest tym samym podstawowym źródłem prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Jest ponadto najważniejszym aktem natury politycznej, ponieważ ustanawia cały system polityczny kraju (trójpodział władzy, obowiązujący reżim i takie tam).

Ciekawostka: Prawo konstytucyjne zwane jest przez niektórych prawem politycznym.

To możE, czy nie możE?

Może, ponieważ Konstytucja RP, pomimo swojego generalnego charakteru, jest aktem prawa powszechnie obowiązującego w Polsce, formalnie jest ustawą i podobnie jak inne ustawy, może stanowić postawę wyroku.

„Konstytucja, jako akt normatywny, należy do systemu prawa, a zatem
jej normy, podobnie jak normy zawarte w innych aktach prawnych, podlegają procesowi stosowania prawa. W polskiej literaturze prawniczej brak
było początkowo pełnej zgodności stanowisk co do tego, czy konstytucja
może być samoistną podstawą rozstrzygnięć wydawanych przez organy
państwowe. Wątpliwości w tym zakresie wystąpiły głównie na tle Konstytucji z 1952 r., która zawierała często postanowienia o charakterze ogólnym i sformułowane w języku opisowym. Ostatecznie przeważył pogląd, że
samoistne stosowanie konstytucji jest możliwe, gdy jej postanowienia są na
tyle konkretne, iż da się z nich wyprowadzić w drodze wykładni, jednoznaczne normy prawne.”

– A. Kabat, Konstytucja w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, Rok LX — zeszyt 1 — 1998, s. 39.

Czym jest prawo administracyjne?

A właściwie czym nie jest… Na tym się dzisiaj w szczególności skupimy.

Można śmiało stwierdzić, że prawo administracyjne jest najbardziej niedocenianą gałęzią prawa (chodzą pogłoski, że doceniają ją jedynie prawnicy administratywiści), a w rzeczywistości najszerszą i najbardziej zróżnicowaną spośród wszystkich. Jest bardzo często wyśmiewana przez prawniczych żartownisiów i uznawana za nudną, bezsensowną i takie tam.

Śpieszę więc z tłumaczeniem…

Według słynnej definicji negatywnej (czyli mówiącej o tym, czym opisywane „coś” nie jest) ukształtowanej przez Otto Mayer’a: „administracją jest ta działalność państwowa, która nie jest ustawodawstwem ani wymiarem sprawiedliwości”. Oznacza to w skrócie, że z administracją mamy do czynienia wszędzie tam, gdzie nie ma ustawodawstwa (charakterystycznego dla władzy ustawodawczej) oraz wymiaru sprawiedliwości (charakterystycznego dla władzy sądowniczej). Możemy tym samym stwierdzić, że administracja jest działaniem prowadzonym przez organy władzy wykonawczej (mającej charakter administratora).

Dopiero w momencie, kiedy zauważymy, gdzie znajdują się granice ustawodawstwa i wymiaru sprawiedliwości, uzmysłowimy sobie jak szeroki zakres tematyczny zawiera się w prawie administracyjnym. Możemy stwierdzić również, że opowiadanie o „nudnym prawie administracyjnym” było bez sensu, ponieważ poza (być może faktycznie nudnymi) procedurami, znajdziemy w nim również ogrom ciekawych zagadnień dotyczących każdej dziedziny życia (często spraw bardzo przyziemnych).

Zbrodnia, występek, czy wykroczenie?

Bardzo ciekawą kwestią, o której niewiele osób (poza oczywiście osobami „z branży”) wie, jest podział czynów zabroniony.

W ramach obowiązującego kodeksu karnego (art. 7.) podział kształtuje się następująco:

  1. zbrodnia – czyn zabroniony, zagrożony karą pozbawienia wolności nie krótszą niż 3 lata albo karą surowszą (tzn. karą 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności).
  2. występek – czyn zabroniony, zagrożony karą powyżej 30 stawek dziennych grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.

Co więc z wykroczeniem?

Nie znajdziecie nic na ten temat w kodeksie karnym, ponieważ kwestię wykroczeń reguluje kodeks wykroczeń.

Co wiemy o wykroczeniu?

Jest to czyn zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia, społecznie szkodliwy i zagrożony karą, podobnie jak w wypadku zbrodni i występku. Mowa tu jednak o innej (niechlubnej) rangi czynach i innych karach, które w wypadku wykroczeń są o wiele mniejsze.

Za wykroczenie można zostać ukaranym karą aresztu, ograniczenia wolności, nagany i grzywną do 5 000 zł.

Jak odróżnić zbrodnię od występku w praktyce?

Weźmy na tapet dowolny przepis kodeksu karnego.

Art 140. § 1. Kto, w celu osłabienia mocy obronnej Rzeczypospolitej Polskiej,
dopuszcza się gwałtownego zamachu na jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej, niszczy lub uszkadza obiekt albo urządzenie o znaczeniu obronnym,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Czyn opisany w art. 140. § 1. k.k. jest zbrodnią czy występkiem?

Czyn będzie zawsze występkiem, ponieważ jego dolna granica kary (rok pozbawienia wolności), sięga poniżej 3 lat opisanych w art. 7. § 2. k.k.

A co jeśli sąd orzecze w danej sprawie karę 7 lat pozbawienia wolności?

Jeśli kara będzie wymierzana na podstawie art. 140. § 1. zaprezentowanego wyżej, czyn wciąż pozostanie występkiem. Dlaczego? Ponieważ kwalifikacji czynu jako zbrodni lub występku dokonuje się względem przepisu w całości, a nie indywidualnie. Proste prawda? 😀

jak nie pomylić występku z wykroczeniem?

Mimo że obie nazwy zaczynają się na „w”, to dotyczą zupełnie innej materii. Jak ją rozpoznać?

Należy zapamiętać przede wszystkim, że czyn kwalifikowany jako wykroczenie, znajdować się będzie z pewnością w kodeksie wykroczeń. Możecie mi uwierzyć, że nawet profesorowie wykładający prawo karne, nie będą w stanie wskazać wykroczenia w kodeksie karnym. 😉

W sytuacjach, w których nie wiecie co zrobić, warto przypomnieć sobie zasady, które opisałem na samym początku:

  • Zbrodnia – czyn zabroniony, zagrożony karą pozbawienia wolności nie krótszą niż 3 lata albo karą surowszą (tzn. karą 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności).
  • Występek – czyn zabroniony, zagrożony karą powyżej 30 stawek dziennych grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.
  • Jakie funkcje spełnia prawo karne?

    Wydawać by się mogło, że jedyną funkcją prawa karnego jest „straszenie”, a jedynym celem utrzymanie względnego spokoju w państwie. Nic bardziej mylnego! Zobacz koniecznie, jakie funkcje spełnia prawo karne i do czego służy.

    Dawno, dawno temu…

    …Nikt nie wie dokładnie kiedy (prawdopodobnie już podczas pierwszego dnia pobytu człowieka na Ziemi), ludzie zdecydowali, że za różnego rodzaju straty i krzywdy, których doznali, odpowiadać powinien krzywdziciel (winny, sprawca – jak kto woli, wtedy nie miało to znaczenia). W ten sposób pojawiły się pierwsze niepisane normy prawa karnego, spełniające funkcję sprawiedliwościową (czasami kary skierowane były nie przeciw człowiekowi, ale przeciw naturze, zwierzętom lub rzeczom).

    Cały wic polegał na tym, że po stracie np. osoby bliskiej, zamordowanej przez plemiennego współbrata, w grupie zaczynały wzbierać: agresja, strach i frustracja, którym trzeba było dać upust. Było i jest to do dzisiaj instynktowna reakcja człowieka na doznaną krzywdę, której ignorowanie może mieć bardzo negatywne skutki.

    W ramach ciekawostki warto wspomnieć, że w społeczeństwach pierwotnych „kara” miała bardzo często charakter nieograniczony. Oznaczało to, że w odwecie za np. zabójstwo, o którym mowa wyżej, można było spodziewać się wybicia np. wszystkich członków rodziny, wstępnych (rodziców) i zstępnych (dzieci).

    Rewolucyjne rozwiązania

    Rewolucją w kwestii karania był, znany każdemu maturzyście Kodeks Hammurabiego – słynny kazuistyczny zbiór obowiązujących przepisów, zawierający słynne prawo talionu (prawo odwetu)- „Oko za oko, ząb za ząb”, które w dniu dzisiejszym może zdawać się całkowicie sprzeczne z zasadą humanitaryzmu, obowiązującą w prawie karnym, ale wówczas było wielkim cywilizacyjnym krokiem.

    Jaki miało sens?

    Ograniczało zemstę. Od dnia publikacji Kodeksu Hammurabiego można było zastosować jedynie odwet równomierny doznanej krzywdzie. Biorąc pod uwagę nieograniczaną wcześniej zemstę, był to znaczny (i nieświadomy) krok w kierunku humanitarnej kary, o której człowiek zaczął rozprawiać dopiero kilka tysięcy lat później. Kto by pomyślał! 😉

    Ochrona – to podstawa

    Kolejną z funkcji, która wykształciła się w dziedzinie prawa karnego, była funkcja ochronna. Polega ona na zabezpieczeniu danych dóbr, które składają się na porządek społeczny (oczywiście ich katalog zmienia się na przestrzeni lat).

    Zabezpieczenie dóbr sankcjami karnymi, spowodowało natychmiastowo wykształcenie się innych funkcji prawa karnego, takich jak funkcja odstraszająca i funkcja represyjna. Pierwsza z nich ma na celu zmniejszenie przestępczości przy pomocy spowodowania strachu przed niedogodnościami (kara dekapitacji zdaje się być przykładem szalenie motywującym do dobrego postępowania), a druga – nakłonienie (za pomocą wspomnianych niedogodności – być może mniej drastycznych) do powstrzymania się od dalszego popełniania przestępstw.

    Edukacja? To w sumie też podstawa…

    Strach przed niemiłymi represjami spowodował, że ludzie byli zainteresowani treścią norm prawa karnego, aby mogli je przyswoić i ich przestrzegać (warto było mieć głowę na karku 😛 ). W ten sposób prawo karne wykształciło również funkcję edukacyjną. Społeczność chciała znać obowiązujące zakazy i nakazy oraz katalog kar.

    warto wspomnieć, że…

    Prawo karne posiada również funkcję izolacyjną. Dzięki niej, sprawca zostaje oddzielony od społecznej codzienności, dzięki czemu nie ma fizycznej możliwości popełnienia przestępstwa, co czasami jest jedynym skutecznym rozwiązaniem – niestety.

    trochę wstecz i współcześnie

    Należy zaznaczyć, że wraz z rozwojem humanizmu, człowiek zaczął zastanawiać się nad sensem kary i zauważył, że podczas odbywania kary, skazany powinien otrzymać szansę na powrót do życia w normalnym społeczeństwie – „drugą szansę” (czasami drugą w funkcji wykładniczej). W ten sposób prawo karne uzyskało jeszcze jedną funkcję – resocjalizacyjną. Skazany poprzez wychowanie ma być kształtowany tak, aby w przyszłości umiał powrócić do normalnego życia, szanował prawo i uznane powszechnie normy moralne.

    A czy na to jest gwarancja?

    Oczywiście, prawo karne pełni współcześnie również funkcję gwarancyjną – przy pomocy przepisów, określa, które czyny zagrożone są odpowiedzialnością karną, a które nie (zasada nullum crimen sine lege). Sprawia to, że nie musimy obawiać się o arbitralność w stosowaniu wobec nas norm prawa karnego.

    Na koniec… podsumowanie

    Należy zauważyć, że mimo odniesień historycznych, polskie prawo karne spełnia obecnie wszystkie wspomniane wyżej funkcje – odpowiednio dostosowane do panujących czasów.

    Zapamiętaj – funkcje prawa karnego:

    1. funkcja sprawiedliwościowa,
    2. funkcja odstraszająca,
    3. funkcja represyjna,
    4. funkcja edukacyjna,
    5. funkcja izolacyjna,
    6. funkcja resocjalizacyjna,
    7. funkcja gwarancyjna.

    Czym jest prawo karne?

    Od tego pytania rozpoczniemy wspólną podróż poprzez przeróżne gałęzie polskiego prawa, w tym polskie prawo karne.

    Od czego zaczynamy?

    Pomijając wszystkie filozoficzne opowieści dotyczące tego, czym jest prawo samo w sobie (zakładam, że każdy z czytelników ma jakieś wyobrażenie na ten temat), chciałbym rozpocząć rozważania, zaznaczając na wstępie, że polskie prawo karne można podzielić na 3 dziedziny:

    1. Prawo karne materialne (lub po prostu prawo karne) – określające czyny, które są przestępstwami, kary grożące za ich popełnienie, a także zasady odpowiedzialności karnej oraz środki karne i zabezpieczające, i reguły ich stosowania. Wśród norm prawa karnego materialnego wyznaczyć można jego bardzo charakterystyczne części wyróżniające się przedmiotem i sposobem regulacji, tj. prawo karne wojskowe (znajdujące się w obowiązującym kodeksie karnym) i prawo karne skarbowe (znajdujące się w odrębnym kodeksie karnym skarbowym).
    2. Prawo karne procesowe – określające zasady postępowania w procesie karnym, czyli m.in. zasady ustalania, czy, przez kogo i w jaki sposób zostało popełnione przestępstwo, prawa i obowiązki osób biorących udział w procesie karnym (np. prawa i obowiązki prokuratora) oraz normy związane z prowadzeniem sprawy przez sąd.
    3. Prawo karne wykonawcze – określające reguły wykonywania orzeczonych kar oraz prawa i obowiązki osób skazanych. Wśród przepisów prawa karnego wykonawczego duże znaczenie ma tzw. prawo penitencjarne, które ma zastosowanie w stosunku do osób wobec których orzeczona została kara pozbawienia wolności.

    Gdzie szukać norm prawa karnego?

    Poza obowiązującym kodeksem karnym, przepisy karne znaleźć można również we wspomnianym wyżej kodeksie karnym skarbowym, kodeksie postępowania karnego, kodeksie karnym wykonawczym oraz ustawach szczegółowych, traktujących odrębnie o określonej kategorii czynów (np. Rozdział 5 – Przepisy karne w ustawie o broni i amunicji) lub ustawach o charakterze administracyjnym (np. kodeks wyborczy). Generalnie, normy prawa karnego możemy znaleźć (wbrew pozorom) w wielu miejscach.

    Prowadząc poszukiwania, warto zajrzeć również do przepisów, które nie należą do przepisów prawa karnego sensu stricto (łac. w ścisłym znaczeniu), a które są z nim związane, np. zapisy ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, kodeksu wykroczeń, kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (normy prawa procesowego w kwestii wykroczeń).

    Create your website with WordPress.com
    Rozpocznij